Liefde, bescherming en geluk
Basilicum, in de volksmond ook wel koningskruid genoemd, is een van de meest populaire en aromatische kruiden ter wereld.
Het plantje behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae), waarmee het verre familie is van onder andere munt, tijm en rozemarijn.
De bladeren zijn meestal heldergroen, groot, ovaal en lopen uit in een punt. Ze voelen zacht aan en hebben een glanzend, soms licht gebold oppervlak.
De plant groeit rechtop en heeft vierkante, harige stengels die doorgaans 20 tot 60 centimeter hoog worden.
In de nazomer (vanaf juli) bloeit de plant met kleine, geurige witte, roze of bleekpaarse bloempjes die in trossen aan de top groeien.
Basilicum staat bekend om zijn sterke, warme en kruidige geur met accenten van kruidnagel en anijs.
De smaak is fris, licht zoet en zacht peperig. Vooral de jonge blaadjes hebben de meest intense, verfijnde smaak.
Het kruid is het absolute boegbeeld van de Italiaanse en mediterrane keuken. Het is het basisingrediënt voor de klassieke Pesto Genovese en vormt een perfecte combinatie met tomaten, mozzarella en olijfolie. In warme gerechten (zoals pastasauzen of soepen) wordt het pas op het allerlaatste moment rauw toegevoegd, omdat het koken ervoor zorgt dat de vluchtige aroma’s en de smaak snel verloren gaan
Naast de standaard groene basilicum bestaan er tientallen varianten, waaronder:
Rode/Paarse basilicum: Heeft een dieppaarse kleur en smaakt iets pittiger.
Thaise basilicum: Heeft stevigere bladeren, paarse stengels en een duidelijke anijs- en dropsmaak, perfect voor Aziatische curry’s.
Citroenbasilicum: Voegt een frisse, citrusachtige nuance toe aan salades of visgerechten.
Achter basilicum schuilt een fascinerende, duizenden jaren oude geschiedenis vol liefde, haat, monsters en moord.
De cultstatus – of ‘lore’ – van het kruid is extreem tegenstrijdig en reikt van het goddelijke tot het duivelse.
De Koning der Kruiden: De naam basilicum stamt af van het Oudgriekse basileus, wat koning betekent.
Het werd gezien als een heilig kruid dat alleen door koningen zelf geoogst mocht worden.
Wapen tegen het monster: In de Romeinse oudheid schreef Plinius de Oudere over de Basilisk, een mythische slangdraak wiens blik dodelijk was.
Men geloofde dat basilicum een van de weinige effectieve remedies was tegen het dodelijke gif van dit monster.
Waar we basilicum nu associëren met gezellig mediterraans koken, stond het bij de vroege Grieken en Romeinen symbool voor haat en onheil.
Men geloofde dat de plant alleen goed zou groeien als je tijdens het zaaien keihard begon te vloeken, schelden en tieren.
In het Frans bestaat hierdoor nog altijd het spreekwoord semer le basilic (basilicum zaaien), wat betekent: flink tekeergaan.
In de middeleeuwen kreeg basilicum in Europa een ronduit griezelige reputatie. Men dacht dat het kruid schorpioenen aantrok of zelfs spontaan genereerde.
Een populair volksgeloof beweerde dat als je een paar basilicumblaadjes onder een bloempot legde, er na een tijdje een schorpioen onder vandaan zou kruipen. Sommige artsen waarschuwden zelfs dat het te diep opsnuiven van de geur ervoor kon zorgen dat er schorpioenen in je hersenen zouden gaan broeden.
Later sloeg dit imago in Italië volledig om naar het symbool voor romantiek en passie.
Vensterbank-dating: Als een Italiaanse vrouw in de renaissance een pot basilicum op haar vensterbank zette, was dat het geheime signaal voor haar minnaar dat hij welkom was.
Het afgehakte hoofd: Het kruid speelt een hoofdrol in een beroemd, macaber verhaal uit De Decameron van Boccaccio.
Hierin verbergt een vrouw (Lisabetta) het afgehakte hoofd van haar vermoorde minnaar in een grote pot basilicum.
Ze bewaterde de plant dagelijks met haar tranen, waardoor de basilicum weelderiger groeide dan ooit tevoren.
De Godin Tulsi: In India is de nauw verwante Heilige Basilicum (Tulsi) een van de meest heilige planten. Hindoes zien de plant als de aardse manifestatie van een godin. Het brengt vrede en bescherming. Traditioneel wordt er bij het sterven een blaadje op de borst gelegd als een soort goddelijk ‘paspoort’ naar de hemel.
Het Ware Kruis: Volgens een christelijke legende rook Sint-Helena (de moeder van keizer Constantijn) in het jaar 325 een heerlijke, onbekende geur op een heuvel in Jeruzalem. Waar de basilicum in de vorm van een kruis groeide, liet zij graven en vond zij het Ware Kruis van Jezus. Tot op de dag van vandaag gebruikt de Grieks-orthodoxe kerk basilicum om wijwater mee te zegenen.
| Latijnse naam Ocimum basilicum | Herkomst Zuid- en Zuidoost-Azië |
| Overlevering en symboliek Verbonden met liefde, bescherming en geluk. In verschillende culturen werd basilicum bij rituelen en huwelijken gebruikt; in de Griekse traditie bestaan ook verhalen waarin het kruid met rouw en bescherming werd verbonden | Traditioneel gebruik Smaakmaker in gerechten; traditioneel gebruikt in kruidenpreparaten en aromatische toepassingen. |